Autyzm a zespół Aspergera PDF Drukuj Email

Autyzm a zespół Aspergera

 

 

Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii.

Dzieci z zaburzeniami rozwoju pojawiały się już w bardzo dawnych czasach, za sprawą różnych baśni i legend. Charakteryzowano je wówczas jako dzieci płaczliwe, nie rozwijające się intelektualnie, mające problemy z jedzeniem bądź wręcz odwrotnie. Zachowania te pojawiały się mniej więcej około drugiego roku życia, a przyczyn tego faktu doszukiwano się w działaniach złych wróżek.

 

Dopiero w XVII wieku za sprawą francuskiego lekarza J. Itarda pojawiło się pierwsze opracowanie naukowe związane z autyzmem. Zafascynowany lekarz opisywał szczegółowo zachowanie 12-letniego chłopca odnalezionego w lesie, który w wyniku pozbawienia życia w społeczeństwie przejawiał dość dziwaczne nawyki a jego rozwój był znacznie opóźniony a nawet upośledzony. Itard określił ten przypadek jako „dziecko autystyczne”. Jednakże jeszcze w owym czasie termin ten interpretowano bardzo szeroko i wiązano go głównie ze skutkami izolacji społecznej.

Późniejsze opracowania różnych wybitnych psychiatrów pojawiające się na początku XX wieku zawierały wiele interesujących i wnikliwych spostrzeżeń oraz opisów, które odpowiadają obecnym kryteriom autyzmu. Jednakże dopiero w 1943 roku, za sprawą L. Kannera, autyzm doczekał się rzetelnego opracowania naukowego.

Kanner obserwując grupę dzieci upośledzonych umysłowo, zauważył iż niektóre z nich różnią się swoim zachowaniem od rówieśników. W dalszych badaniach poddał te dzieci szczegółowej obserwacji i analizie zachowania. Efektem końcowym było studium naukowe opisujące zaburzenia zachowania nazwane przez Kannera autyzmem wczesnodziecięcym. Wśród podstawowych cech charakterystycznych dla tych dzieci wymienił: brak typowych reakcji społecznych (np. brak uśmiechów, nie dostrzeganie innych w otoczeniu); przedziwne zachowania (np. fascynacje wybranymi przedmiotami, wprawianie ich w ruch; stereotypie, obsesyjne pragnienie niezmienności otoczenia); poważne zaburzenia komunikacyjne (dzieci te albo nie mówiły w ogóle albo nie potrafiły wykorzystać mowy do komunikacji z innymi ludźmi).

Opracowanie Kannera pozwoliło również na rozwiązanie sporów jakie pojawiały się w obszarze psychiatrii: Jak należy traktować autyzm?. Wcześniej bowiem utożsamiono autyzm z chorobą psychiczną (schizofrenią). Dopiero w 1980 roku zaliczono go do grupy rozległych zaburzeń rozwojowych.

W zbliżonym do prac badawczych Kannera okresie, badania nad autyzmem podejmuje również H. Asperger. I mimo, iż wnioski tego austriackiego psychiatry w dużym zakresie pokrywały się z wnioskami Kannera, to jednak pojawiły się dość istotne różnice. Dotyczyły one głównie komunikacji oraz rozwoju intelektualnego. Okazało się bowiem, iż dzieci te przejawiały prawidłowy rozwój mowy (choć również i w ich przypadku pojawiały się zaburzenia komunikacyjne np. nieuwzględnianie w rozmowie partnera, wygłaszanie monologów, narzucanie tematów itp.), a ich rozwój był w normie a czasami nawet ponadprzeciętny. Potrafiły również dostrzegać osoby w otoczeniu, ale traktowały je jako przeszkody. Z kolei cechami wspólnymi z autyzmem okazały się: unikanie kontaktu z ludźmi oraz formułowanie dziwnych, niezrozumiałych dla otoczenia zwrotów – w przypadku dzieci z autyzmem poprzez zubożoną mowę, a przypadku dzieci z zespołem Aspergera – dzięki wybitnej sprawności werbalnej. Zaburzenie to zostało nazwane od nazwiska odkrywcy zespołem Aspergera.

Przy diagnozowaniu autyzmu jak i zespołu Aspergera istotne jest aby stwierdzić trzy podstawowe zgodności związane z: 1) jakościowymi zaburzeniami komunikacji werbalnej, niewerbalnej oraz wyobraźni; 2) jakościowymi zaburzeniami związków społecznych oraz 3) czynnościami powtarzającymi się i niechęcią do zmian.

Zróżnicowanie autyzmu sprawiło, iż konieczne stało się stworzenie tzw. spektrum zaburzeń autystycznych, gdzie na jednym końcu umieszczono typowy autyzm (Kannera) – a na drugim zespół Aspergera – jako najbardziej łagodną formę zaburzeń autystycznych. Zaburzenia te jak wspomniałam wcześniej zostały ujęte w grupie rozległych zaburzeń rozwojowych, w których zajmują tylko niewielką część.

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia - ICD-10 (pozycja F84) wyróżniono następujące rodzaje całościowych zaburzeń:

-          autyzm dziecięcy obejmujący: autyzm, autyzm wieku dziecięcego, psychozę dziecięcą, zespół Kannera (F84.0)

-          autyzm atypowy: atypowa psychoza dziecięca, upośledzenie umysłowe z cechami autystycznymi (F84.1)

-          zespół Retta (F84.2)

-          inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne (F84.3)

-          zaburzenia hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi (F84.4)

-          zespół Aspergera obejmujący: psychopatię autystyczną, schizoidalne zaburzenie dziecięce (F84.5)

-          inne całościowe zaburzenia rozwojowe (F84.8)

-          całościowe zaburzenia rozwojowe, nie określone (F84.9)

 

Sfery

Autyzm

Zespół Aspergera

Rozwój umysłowy

Opóźniony, bądź upośledzenie umysłowe w różnym stopniu

W normie lub rozwój ponadprzeciętny

Komunikacja

Zdarza się zupełny brak mowy, bądź jeśli dziecko jest mówiące nie potrafi wykorzystać tego do komunikacji z innymi ludźmi, echolalie

Mowa rozwija się prawidłowo, choć posługują się dziwacznymi sformułowaniami, język nad wyraz dojrzały, czasami teatralny, nie uwzględnianie roli partnera w rozmowie, narzucanie tematów

Funkcjonowanie społeczne

Najczęściej bardzo poważnie zaburzone, nieumiejętność nawiązywania relacji z innymi ludźmi; ucieczka od kontaktów; częste nie dostrzeganie osób w otoczeniu, niski lub bardzo niski poziom kompetencji społecznych,

Lepsze funkcjonowanie społeczne niż dzieci autystycznych, lepiej potrafią się przystosować do społeczeństwa, choć dostrzegają innych ludzi w otoczeniu to najczęściej traktują ich jako przeszkody

Zachowania trudne

Dążenie do zachowania niezmienności otoczenia; fiksacje, różne stereotypie (np. ruchowe); nieprzewidywalność zachowań, fobie, zaburzenia snu i odżywiania, wybuchy złości i agresja

Zdarzają się stereotypie i fiksacje choć w mniejszym zakresie niż u dzieci autystycznych

Emocje

Labilność emocjonalna, brak empatii, brak rozumienia emocji i okazywania ich

Labilność emocjonalna, zdarzają się problemy ze zrozumieniem własnych emocji, w okresie dojrzewania wiele dzieci z ZA dostrzega swoją odmienność co jest powodem częstego ich zapadania na depresję

Opracowanie własne: Katarzyna Patyk

 

Autor: dr Katarzyna Patyk